پیام دین
وبلاگ ما را به کسانی که دوستشان دارید معرفی کنید...
درباره وبلاگ


اَللّهُمَّ کُنْ لِوَلِیِّکَ الْحُجَّةِ بْنِ الْحَسَنِ صَلَواتُکَ عَلَیْهِ وَ عَلى آبائِهِ فی هذِهِ السّاعَةِ وَ فی کُلِّ ساعَةٍ وَلِیّاً وَ حافِظاً وَ قائِداً وَ ناصِراً وَ دَلیلاً وَ عَیْناً حَتّى تُسْکِنَهُ أَرْضَکَ طَوْعاً وَ تُمَتِّعَهُ فیها طَویلاً.

مدیر وبلاگ : محمد سیه پوش
نویسندگان
نظرسنجی
بازدید کننده محترم: لطفاً نظر خود را راجع به این وبلاگ با انتخاب یکی از گزینه های زیر برای ما ارسال کنید. با تشکر










یکی از نکات قابل توجه راجع به بحث «اسراف» این است که این کار می تواند به صورت مستقیم و یا غیر مستقیم در زندگی ما و دیگران اثر گذار باشد.

در این بخش قصد داریم با توجه با آیات قرآن کریم و روایات اعل بیت (علیهم السلام) برخی از آثار منفی و زیانبار اسراف به صورت موردی بیان کنیم.

1. نابودی امکانات: امیرمؤمنان علی (علیه السلام) فرمودند: «ألإسْرافُ یُفْنی الْجَزیلَ؛(1) اسراف، [امکانات] زیاد را نابود می سازد.»

2. ورشکستگی: علی (علیه السلام) فرمودند: «مَنْ افْتَخَرَ بِالتَّبْذیرِ اِحْتَقَرَ بِالإفْلاسِ؛(2) هر کس به ریخت و پاش افتخار کند، با تهیدستی (ورشکستگی) کوچک می شود.»

3. فقر و تهدیدستی: علی (علیه السلام) فرمودند: «سَبَبُ الْفَقْرِ اَلإسْراف؛(3) اسراف سبب فقر است.» همچنین امام صادق (علیه السلام) به یکی از یارانشان به نام عبید فرمودند: «یا عُبَیْدُ اِنَّ السَّرَفَ یُورِثُ الْفَقْرَ وَاِنَّ الْقَصْدَ یُورِثُ الْغِنی؛(4) ای عبید! اسراف باعث فقر می شود و میانه روی موجب بی نیازی می گردد.»

4. محرومیت از هدایت: خداوند متعال می فرماید: «اِنَّ اللّه لایَهْدی مَنْ هُوَ مُسْرِفٌ کَذّاب؛(5) خدا کسی را که افراط کار دروغ زن باشد، هدایت نمی کند.»

5. مستجاب نشدن دعا: امام صادق (علیه السلام) فرمودند: «اَرْبَعَةٌ لا تُسْتَجابُ لَهُمْ دَعْوَةٌ... وَ رَجُلٌ کانَ لَهُ مالٌ فَأفْسَدَهُ فَیَقُولُ اللهمَّ ارْزُقْنی فَیُقالُ لَهُ أَلَمْ آمُرْکَ بِالاقْتِصادِ، اَلَمْ آمُرْکَ بِالإصْلاحِ؛(6) چهاردسته هستند که دعایشان مستجاب نمی شود... و مردی که مالی داشته که آن را ضایع کرده و می گوید: خدایا به من روزی بده، به او گفته می شود: آیا تو را به میانه روی امر نکردم؟ آیا به تو دستور اصلاح [در مال] را ندادم.»

6. هلاکت: خداوند متعال می فرماید: «ثُمَّ صَدَقْناهُمُ الْوَعْدَ فَأَنْجَیْناهُمْ وَمَنْ نَشاءُ وَاَهْلَکْنا الْمُسْرِفینَ؛(7) سپس وعده (خود) به آنان را راست گردانیدیم و آنها و هر که را خواستیم نجات دادیم و افراط کاران را به هلاکت رساندیم.»

7. خشم و ناراحتی الهی: امام جعفر صادق (علیه السلام) فرمودند: «اِنَّ السَّرَفَ اَمرٌ یُبْغِضُهُ اللّه ُ؛(8) اسراف از اموری است که مورد غضب خداست.»

8. از بین رفتن شرافت: امیرمؤمنان علی (علیه السلام) فرمودند: «مِنْ اَشْرَفِ الشَّرَفِ اَلْکَفُّ عَنِ التَّبْذیرِ وَالسَّرَفِ؛(9) از شریف ترین شرافت ها، خودداری از تبذیر و اسراف است.»

9. مبتلا شدن به انواع بیماری ها: خداوند متعال می فرماید: «کُلُوا وَاشْرَبُوا وَلا تُسْرِفوا؛(10) بخورید و بیاشامید ولی اسراف نکنید.»همچنین پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) فرمودند: «اَلْمِعْدة بَیْتُ کُلّ داءٍ وَالْحِمْیَةُ رأْسُ کُلّ دَواءٍ؛(11) معده خانه هر بیماری و پرهیز برترین داروست.»

10. زوال برکات الهی: امام صادق (علیه السلام) فرمودند: «اِنَّ مَعَ الاسْرافِ قِلَّةَ الْبَرَکَةِ؛(12) همانا اسراف همراه با کاهش برکت است.»




منابع:

1.        غررالحکم، ح 8118.

2.        تحف العقول، ح 8141.

3.        همان، ح 8126.

4.        الكافی، ج 4، ص 53، ح 8.

5.        غافر، 28.

6.        الكافی، ج 2، ص511، ح 2.

7.        انبیاء، 9.

8.        انعام، 141.

9.        غررالحکم، ح 8143.

10.     اعراف، 31.

11.     نهج الفصاحة، ج 2، ص 320، ح 1911.

12.     الكافی، ج 4، ص 55، حدیث 3.





نوع مطلب :
برچسب ها : اسراف، ورشکستگی،
لینک های مرتبط :


یکی دیگر از مباحثی که در موضوع «اسراف» مورد مطالعه و بررسی قرار می گیرد، بحث قلمرو «اسراف» است که اساساً شامل چه چیزهایی می شود؟

با دقت در آیات قرآن کریم و روایات اهل بیت (علیهم السلام) می توانیم این سوال را این گونه پاسخ دهیم که به طور کلی «اسراف» در دو بخش مالی و غیر مالی خلاصه می شود و ما هر کدام از آن ها را به طور اختصار بیان می کنیم.

بخش اول: اسراف در مال

اسراف گاهی برای خود و گاهی نیز به خاطر دیگران صورت می گیرد. در نوع اول بیشتر جنبه اقتصادی مورد توجه است که سبب تضعیف توان مالی محرومان شده و فقر را در جامعه گسترش می دهد.

قرآن کریم در این باره می فرماید: «وَهُوَ الَّذِى أَنْشَأَ جَنَّتٍ مَعْرُوشَتٍ وَغَیْرِ معْرُوشَتٍ وَالنَّخْلَ وَ الزَّرْعَ مُخْتَلِفاً أُكُلُهُ وَالزَّیْتُونَ وَالرُّمَّانَ مُتَشَبِهاً وغَیْرَ مَتَشَبِهٍ كُلُواْ مِن ثَمَرِهِ إِذَا أَثْمَرَ وَءَاتُواْ حَقَّهُ یَوْمَ حَصَادِهِ وَ لَا تُسْرِفُواْ إِنَّهُ لَا یُحِبُّ الْمُسْرِفِینَ‏»(1) « و اوست که باغ های داربست زده و بدون دار بست و نخل و کشتزارهایی را که میوه آن مختلف است و زیتون و انار، همانند و غیر همانند را آفریده است، از میوه آن زمانی که ثمر داد بخورید و حق خدا را هنگام چیدن آن ها بدهید و اسراف نکنید، همانا خداوند اسراف کاران را دوست نمی دارد.»

در این آیه ضمن اینکه خداوند متعال به انسان ها اجازه مصرف خواركى ‏ها را داده است، اما این نکته را هم گوشزد می کند که در رسیدگى به طبقات محروم جامعه و انفاق به آن ها حتماً باید جانب اعتدال رعایت شده و نباید در مصرف کردن و انفاق نمودن به دیگران زیاده ‏روى صورت گیرد.(2)

خداوند متعال از «میانه روی در انقاق» به عنوان یکی از ویژگی های مومنان یاد می کند و می فرماید: «وَالَّذِینَ إِذَآ أَنفَقُواْ لَمْ یُسْرِفُواْ وَلَمْ یَقْتُرُواْ وَكَانَ بَیْنَ ذَلِكَ قَوَاماً»(3) «آنان كه هرگاه انفاق كنند، نه از حد گذرند و نه تنگ گیرند و میان این دو روش اعتدال دارند.»

رعایت این نکته تا آن جا اهمیت دارد که امیرالمومنین (علیه السلام) فرمود: «لا تَرَی الجاهِلَ إِلّا مُفرِطا او مُفرِّطاً»(4) «جاهل را نمی بینی جز اینکه همیشه یا زیاده روی می کند و یا کم می آورد.»

بنابر این مسلمان عاقل هیچ گاه نباید در مصرف کردن و انفاق نمودن به دیگران از مسیر اعتدال خارج شده و دچار اسراف و زیاده روی شود.

بخش دوم: اسراف در غیر مال

این بخش شامل «اسراف در قتل» و «اسراف بر نفس» می شود. «اسراف در قتل» جایی مطرح است که باید یک نفر قصاص شود اما دیگران به خاطر حس انتقام جویی افراد دیگری را از بستگان قاتل به قتل می رسانند.

خداوند متعال ضمن محکومیت این عمل می فرماید: «وَلَا تَقْتُلُوا النَّفْسَ الَّتِی حَرَّمَ اللَّهُ إِلَّا بِالْحَقِّ وَمَنْ قُتِلَ مَظْلُومًا فَقَدْ جَعَلْنَا لِوَلِیِّهِ سُلْطَانًا فَلَا یُسْرِفْ فِی الْقَتْلِ إِنَّهُ كَانَ مَنْصُورًا»(5) «و نفسى را كه خداوند حرام كرده است جز به حق نكشید و هر كس مظلوم كشته شود به سرپرست وى قدرتى داده‏ ایم، پس [او] نباید در قتل زیاده‏ روى كند زیرا او [از طرف شرع] یارى شده است.»

«اسراف بر نفس» نیز در جایی مطرح می شود که انسان با ارتکاب گناه و معصیت از حریم انسانی خود تجاوز کند. نکته جالبی که در اینجا مطرح است این است خداوند این گونه افراد را شامل رحمت بی منتهای خود کرده و می فرماید: «یَا عِبَادِیَ الَّذِینَ أَسْرَفُوا عَلَى أَنْفُسِهِمْ لَا تَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَةِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ یَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَمِیعًا إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِیمُ»(6) «ای بندگان من که بر خود اسراف و ستم کرده اید، از رحمت خداوند نومید نشوید که خدا همه گناهان را می آمرزد.»

ملاحظه می کنید هر نوع گناه، اسراف و تجاوز از حد فطری و طبیعی انسان است که با ارتکاب آن از مسیر اعتدال بیرون می رود و به راه زوال و نیستی کشانده می شود و این درست خلاف آن هدف عالی است که انبیای الهی برای آن مبعوث شده اند.




منبع:

1. سوره انعام، آیه 141.

2. تفسیر نور، ج 2، ص 566.

3. سوره فرقان، آیه 67.

4. منهاج البراعه فی شرح نهج البلاغه، ج 1، ص 194.

5. سوره اسراء، آیه 33.

6. سوره زمر، آیه 53.





نوع مطلب :
برچسب ها : اسراف، اسراف در مال، اسراف در غیر مال، قصاص،
لینک های مرتبط :


در این بخش قصد داریم پیرامون واژه های «اسراف و تبذیر» و مفاهیم آن ها، مطالبی را به صورت مختصر بیان کنیم.

«اسراف» در لغت به معنای زیاده‌ روی کردن در مصرف چیزی، از حد درگذشتن در انجام کاری و مطلق زیاده‌ روی آمده است.(1)

هر چند در کتب لغت برای «اسراف» معانی مشابه دیگری نیز ذکر کرده اند(2) اما تقریباً همه بر روی یک معنی اتفاق نظر دارند که «همان زیاده روی و خروج از حدّ اعتدال» است و هر گونه زیاده روی در كمیّت و كیفیّت و بیهوده گرایی و اتلاف و مانند آن را در بر می گیرد.(3)

یکی از علمای لغت در تعریف «إسراف» آورده است: «اَلسّرَف، تَجاوُزُ الْحَدِّ فی کُلِّ فِعْلٍ یَفْعَلُه الإْسانُ وإِنْ کانَ ذلک فی الإِنْفاقِ أشْهر»(4) اسراف به معنی تجاوز از حد و معیار در هر کاری است که از انسان سر بزند، گرچه استعمال آن در موارد زیاده روی در انفاق مال بیشتر است.

اما واژه ی «تبذیر» برخلاف «اسراف» بیشتر در مورد امور اقتصادی کاربرد دارد که احکام شرعی خاصی بر آن مترتّب می شود. تبذیر از ریشه «بذر» به معنای تفریق و پخش کردن چیزی آمده است.(5)

این واژه معمولاً درباره کسی که مال خود را بیهوده تلف کرده و آن را ریخت و پاش می کند، به کار رفته است.(6)

همانطور که ملاحظه می کنید این دو واژه از لحاظ معنایی تفاوت زیادی با یکدیگر ندارند به طوری که می توان ادعا نمود «هر تبذیری اسراف است ولی هر اسرافی تبذیر نیست.»

دلیل ما بر این ادعا، روایتی از امام صادق (علیه السلام) است که فرمودند: «إنَّ التبذیرَ مِن الإسراف»(7) به این معنا که تبذیر جزئی از اسراف است.

البته هر کدام دارای آثار و ویژگی های خاصی هستند که بیان آن نیازمند مباحث طولانی است که ما تنها به یک نمونه اشاره می کنیم.

یکی از آثار تبذیر «حَجْر» است، به این معنا که تبذیرکننده از نظر شرع، «سفیه» محسوب شده و به حکم حاکم نمی تواند در اموالش تصرّف کند.(8)




منابع:

1.    حسن عمید، فرهنگ لغت، انتشارات اَشجَع، چاپ نخست، ۱۳۸۹ هـ. ش، تهران .

2.    دهخدا ، علی اکبر، لغت نامه دهخدا ، چاپ سیروس، 1341، تهران./ معین، محمد، فرهنگ معین، چاپ ششم، امیر کبیر، 1363 هـ.ش، تهران .

3.    مكارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دارالكتب الاسلامیه، 1374 هـ. ش، چاپ اول، ج 6، ص 149.

4.    الراغب الاصفهانی، مفردات ألفاظ القرآن، دمشق بیروت، الطبعة الاولی، 1416 هـ. ق، ص407 (ماده سرف).

5.    همان، ص 113.

6.    مصباح المنیر، ص40.

7.    تفسیر نور الثقلین، ج 2، سوره اسراء، ص 56.

8.    جواهر الکلام، ج۲۶، ص۵۲.   





نوع مطلب :
برچسب ها : سفاهت، اسراف، تبذیر، حَجر،
لینک های مرتبط :


همانطور که می دانید، دین مبین اسلام کامل ترین دین نزد خداوند متعال است(1) که در آن استفاده مفید و مشروع از نعمت های الهی مباح شمرده شده و در مقابل هر عملی که از جانب شرع مقدس ممنوع شده باشد به عنوان یک عمل حرام  شناخته می شود که مقوله «اسراف» نیز یکی از آن ها می باشد.

باید دانست «اسراف» اقسامی دارد که در جمیع حالات حرام بوده و اختصاص به شخص یا زمان و مکان خاصی ندارد.(2)

اول: ضایع کردن و بی فایده کردن مال است، هر چند کم باشد، مانند دور انداختن هسته ی خرما البته هنگامی که قابل استفاده باشد.

امام صادق (علیه السلام) فرمودند: «اَدْنَى اْلاِسْرافُ هِراقَةُ فَضْلِ اْلاِناءِ وَابْتِذالُ ثَوْبِ الصَّوْنِ وَاِلْقاءُ النَّوى»(3) «پائین ترین مرتبه اسراف، دور ریختن ته مانده ظرف [آب یا غذا] و تبدیل لباس بیرون به لباس خانه و دم دستى، و دور انداختن هسته ‏ها [ى خرما و میوه] است .

دوم: مصرف مال در هر چیزی که به بدن ضرر برساند از خوردنی و آشامیدنی و غیر این ها، مانند اینکه شخصی کاملاً سیر شده ولی دوباره شروع به خوردن می کند.(4) در مقابل اگر انسان مال خویش را صرف چیزهایی کند که برای بدنش مفید است، شامل اسراف نمی شود.

پیامبر گرامی اسلام (صلی الله علیه و آله) خطاب به علی (علیه السلام) فرمودند: «یا عَلىُّ اَرْبَعَةٌ یَذْهَبْنَ ضیاعاً اَلْاَكْلُ عَلَى الشِّبَعِ وَ السِّراجُ فِى الْقَمَرِ وَ الزَّرْعُ فِى ‏السَّبْخَةِ وَالصَّنیعةُ عِنْدَ غَیْرِاَهْلِها.»(5) «چهار چیز هدر می رود: خوردن بعد از سیری، روشن کردن چراغ در مهتاب [و جائی که روشن است]، زراعت در زمینی که شوره زار است، نیکی کردن به کسی که لایق آن نیست.»

سوم: مصرف مال در چیزهایی که شرعاً حرام است مانند خریدن شراب و آلات قمار، اُجرت خواننده، رشوه دادن و بسیاری موارد دیگر که در این باره وجود دارد.

امام صادق (علیه السلام) در تفسیر آیه شریفه «ولا تُبَذِّرْ تَبْذِیرا» فرمودند: «مَن أنْفقَ شیئا فی غیرِ طاعةِ اللهِ فهُو مُبَذّرٌ، و مَن أنْفقَ فی سبیلِ الخیرِ فهُو مُقْتَصِدٌ.»(6) «هر كس چیزى را جز در راه اطاعت خداوند انفاق كند ولخرج است و اگر در راه خیر باشد صرفه جو و میانه رو است.»

لازم به ذکر است تمام مواردی را که برشمردیم از دو جهت معصیت بوده و مخالفت با امر خداوند محسوب می گردد؛ یکی گناه بودن اصل عمل و دیگر اینکه مصرف مال در آن ها «اسراف» شمرده می شود.

 



منبع:

1.    «إِنَّ اَلدِّینَ عِنْدَ اَللَّهِ اَلْإِسْلامُ» آل عمران، 19.

2.    برگرفته از کتاب «گناهان کبیره» نوشته مرحوم شهید آیت الله دستغیب با اندکی تصرف و تلخیص.

3.    بحار الأنوار، ج75، ص 303، ح 7.  وسائل الشیعه، ح 3، باب 28، ص 374.

4.    این قضیه متاسفانه مصداق مثل معروف بین مردم است که می گویند «سر سیری می توان چهل لقمه غذا خورد.»

5.    من لا یحضره الفقیه، ج 4، ص 352 و 373 باب النوادر.

6.    تفسیر برهان، ج ۲، ص ۴۱۶.





نوع مطلب :
برچسب ها : اسراف، ولخرجی، صرفه جویی، گناهان کبیره،
لینک های مرتبط :

یکی از رذائل اخلاقی که به شدت در اسلام مورد نهی و نکوهش قرار گرفته است، موضوع «اسراف» می باشد. با اندکی جستجو در قرآن کریم و روایات اهل بیت (علیهم السلام) در می یابیم که آن ها از «اسراف» به عنوان یک «عمل شیطانی» یاد کرده اند.

امام حسن عسگری (علیه السلام) به یکی از یارانشان فرمود: «عَلَیکَ بِالإقتصادِ وَ إیَّاکَ و الإسراف فانَّه مِن فِعلِ الشَّیطَنَة.»(1) «بر تو باد میانه روی و پرهیز از اسراف زیرا اسراف از کارهای شیطانی است.»

این نکوهش تا اندازه ای وسعت می یابد که از اسرافکاران به «برادران شیطان» تعبیر می شود و این خود نشان دهنده موقعیت و جایگاه این گروه نزد خداوند متعال است.

قرآن کریم در این مورد با صراحت می فرماید: «وَ آتِ ذَا الْقُرْبَى حَقَّهُ وَ الْمِسْكِینَ وَ ابْنَ السَّبِیلِ وَ لَا تُبَذِّرْ تَبْذِیرًا إِنَّ الْمُبَذِّرِینَ كَانُوا إِخْوَانَ الشَّیَاطِینِ وَ كَانَ الشَّیْطَانُ لِرَبِّهِ كَفُورًا»(2) «ولخرجى و اسراف نكن چرا كه اسرافكاران برادران شیطانند و شیطان همواره نسبت به پروردگارش ناسپاس بوده است.»

همانطور که برادر از برادر خویش حمایت می کند، شیطان نیز از «اسرافکار» حمایت می کند و او را به این کار تشویق کرده و این عمل زشت را در نظرش زیبا و جذاب نشان می دهد.

نکته دیگری که وجود دارد این است که «اسراف» به هر شکل و درباره هر کسی انجام گیرد نکوهیده و ناصواب است، هرچند در کمک کردن و بخشیدن به دیگران باشد.

امیرالمومنین علی (علیه السلام) در این باره می فرمایند: «أَلَا وَ إِنَّ إِعْطَاءَ الْمَالِ فِی غَیْرِ حَقِّهِ تَبْذِیرٌ وَ إِسْرَافٌ وَ هُوَ یَرْفَعُ صَاحِبَهُ فِی الدُّنْیَا وَ یَضَعُهُ فِی الْآخِرَةِ وَ یُكْرِمُهُ فِی النَّاسِ وَ یُهِینُهُ عِنْدَ اللَّهِ»(3) «بخشش های بی جای مال و ثروت، اسراف و زیاده روی محسوب می شود و بخشنده آن را در دنیا بالا می برد و در آخرت او را پائین می آورد، او را در بین مردم بزرگ جلوه می دهد، و نزد خدا خوار و سبک می گرداند.»




منبع:

1.    بحار الانوار، ج 50، ص 292 ح 66.

2.    اسراء، 26 و 27.

3.    نهج البلاغه، خطبه 126.





نوع مطلب :
برچسب ها : اسراف،
لینک های مرتبط :


آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :